Tomczak: Polska i Ukraina – konflikt cywilizacji.

Kilka dni temu nastąpił bestialski atak ukraińskiego zwyrodnialca na polskich księży. Nie będę uderzał w tony „publicystyki z trotylem w długopisie” – ale jeśli już mamy nakreślić analogię to z koliszczyzną i hajdamakami, nie zaś z rzezią wołyńską.
Politycy i publicyści związani z liberalnym mainstreamem głoszą bliskość kulturową Polaków i Ukraińców nie dlatego, że stoją za taką tezą jakieś argumenty. Robią tak w poszukiwaniu racjonalizacji swoich dążeń do przekształcenia jednonarodowego charakteru państwa polskiego. Spotkałem się z argumentem, że bliskość obu narodów wyraża się w tym, iż oba walczą z imperium. Tyle że gdyby przyjmować takie kryterium, bliskość łączyłaby Polaków z plemionami afrykańskimi, które przeciwstawiały się kolonizatorom.
Żeby wypowiadać się na temat możliwości koegzystencji przedstawicieli różnych kultur czy odmiennych cywilizacji należy odrzucić pryzmaty sympatii i doraźności. Perspektywa cywilizacyjna jest po prostu rozsądniejsza i ponadczasowa. Wskutek jej przyjęcia pies przestaje wyprowadzać swojego właściciela na spacer.
Przywykliśmy traktować rzeź wołyńską jako potworną, straszliwą, lecz incydentalną sytuację w dziejach współistnienia Polaków i Ukraińców. A może była ona tylko wyjątkowo jaskrawym, wyniesionym do rozmiarów karykaturalnych wyrazem myślenia w kategoriach plemiennych, tak charakterystycznego dla cywilizacji turańskiej? Znamienny jest właśnie plemienny charakter przemocy, której na przestrzeni wieków dopuszczali się Ukraińcy, ale też stadna jedność, jaką ważni ukraińscy politycy wykazali po odebraniu Orderu Orła Białego prezydentowi Wołodymyrowi Zełenskiemu. Jest ona równie imponująca z powodu intuicyjnego utożsamienia z własnym państwem, jak oburzająca z powodu zbiorowego i bezkrytycznego bronienia zbrodniarzy, tylko dlatego, że byli to „nasi” zbrodniarze.
Antytezą plemienności jest personalizm – charakterystyczna cecha cywilizacji łacińskiej. Najpełniej wyraża się w nim szacunek dla każdego człowieka, z jego odmiennością. Jednocześnie cywilizacja łacińska wykształciła normy pozwalające zachować odpowiednią relację jednostki do wspólnoty, zupełnie inny niż ten, który proponują zwolennicy poglądów indywidualistycznych, jak też całkowicie odmienny od tego narzucanego przez zbiorowości plemienne. Myślenie w kategoriach zbiorowych cechuje także choćby cywilizację bizantyjską. Koneczny podkreślał związek protestantyzmu z cywilizacją bizantyjską – wierni zwracają się do Pana Boga używając zaimka „my”, nie zaś „ja”.
Obecne wśród Ukraińców są odwołania do tradycji hajdamackiej – zaznaczmy, że skłonność do racjonalizacji przemocy, napaści i brutalności okolicznościami społeczno-politycznymi jest niejako paralelna w przypadku wypraw hajdamackich oraz rzezi wołyńskiej. Hajdamacy, mordujący szlachtę i księży odwoływali się w ograniczonym zakresie do roszczeń narodowościowych, lecz ich podstawowy deklarowany cel stanowiła walka z uciskiem chłopów. Co ciekawe, mogli z tego powodu liczyć na przychylność części polskich chłopów, którzy udzielali im schronienia. Podczas „koliszczyzny”, czyli powstania hajdamaków w 1768 roku pod dowództwem Maksyma Żeleźniaka i Iwana Gonty zamordowano ponad 100 tysięcy ludzi.
Plemienność, furia mordowania, zbiorowe opętanie uwidocznione w trakcie „koliszczyzny” wywołują uzasadnione skojarzenie z wydarzeniami, jakie nastąpiły niecałe 200 lat później. Dodajmy, że mieliśmy do czynienia z dziką, kolektywną nawałnicą, topiącą w morzu krwi wszystkich, którzy z jakichś powodów uznani zostali za wrogów. Jakkolwiek kontekst historyczny jest niezwykle ważny i rodzaj wystąpienia zbrojnego należy brać pod uwagę przy ocenie konkretnych zdarzeń, dla Ukraińców podobny sposób działania jest historycznie typowy charakterystyczny w stopniu równym, jak dla Żydów społeczne wyizolowanie a dla Niemców imperialne dążenia. Feliks Koneczny pomaga nam zrozumieć, że mamy do czynienia z zachowaniem uwarunkowanym cywilizacyjnie. I nie jest to zwyczajna spekulacja z pogranicza historiozofii i kulturoznawstwa.
Hajdamacy zostali uwiecznieni i przedstawieni w tonie romantyzującym w niezwykle istotnym z punktu widzenia ukraińskiej świadomości narodowej poemacie Tarasa Szewczenki pod tytułem ,,Hajdamacy” właśnie. Co ciekawe, pisał o nich także Juliusz Słowacki w ,,Śnie srebrnym Salomei”. Szewczenko wprawdzie nie afirmował kozackich rzezimieszków, nie próbował też jednak dokonać rozrachunku z krwawą przeszłością swojego narodu – jego dzieło jest swego rodzaju próbą zapisu myślenia i emocji uczestników hajdamackich wypraw. Hajdamacy byli takimi Janosikami, niekoniecznie przez wzgląd na wymiar materialny działalności, jednak występowali w imieniu ludu, dokonując grabieży. Tak Szewczenko opisywał atmosferę towarzyszącą hajdamackim rzeziom:
“Syny moje! syny moje!
Czemu wy maleńcy?
Czemu Lacha wy nie rzniecie?…”
— „Będziemy rżnąć, tatku!”
— „Nie będziecie! Nie będziecie!
Przeklęta bądź, matko —
O, przeklęta katoliczko,
Coś ich porodziła!
Lepiej byś przed wschodem słońca
Potopiła była!
Mniej by grzechu: zmarlibyście
Nie katolikami;
A dziś, a dziś… syny moje!
Biadaż mi dziś z wami!
Pocałujcie mnie, dziateczki,
Nie ja was zabiję,
A przysięga.”
Noc świętego Bartłomieja, czyli rzeź hugenotów we Francji w 1572 najpewniej wielu liberałów chciałoby traktować jako symbol przemocy religijnej – z tej prostej przyczyny, że sprawcami byli katolicy. Przeczytajmy zatem krótki fragment Hajdamaków, obrazujący ukraińską przemoc o podłożu antykatolickim:
„Machnął nożem
I dziatki nie żyją.
Popadały krwią oblane:
„Ojcze!” bełkotnęły,
„Ojcze, ojcze… my nie Lachy!
„My…” i zamilczały.
— „Trza pochować?”
— „ Nie potrzeba!
Oni odszczepieńcy.
Syny moje, syny moje!
Czemu wy maleńcy?
Czemu wroga wy nie rznęli?
Matki nie zabili,
Tej przeklętej katoliczki,
Co was porodziła?…
Chodźmy, bracia!”
Jawne, w dodatku mało finezyjne kłamstwa, jak fałszowanie znaczenia rzezi wołyńskiej, oderwane od rzeczywistości wybielanie sprawców ludobójstwa czy absurdalne analogie personalne (Dmowski obok Bandery) sugerują, że dla Ukraińców poczucie „my” wypełnia rolę, jaką dla Polaków pełni poczucie dumy narodowej – dumy opartej o rzeczywiste zdarzenia, tonowanej przez krytycyzm. Koresponduje to z tezą Feliksa Konecznego o nieistnieniu w obrębie cywilizacji turańskiej narodów, w rozumieniu wspólnot powiązanych normami moralnymi.
Krytyczna afirmacja opiera się o swego rodzaju system zabezpieczeń, który uniemożliwia jej przerodzenie się w szowinizm – bezkrytyczna afirmacja nie bardzo dba o to, jaki jest ten „nasz” – bo ważne, że „nasz”.
Jacek Tomczak
Facebook
Click to rate this post!
[Total: 8 Average: 4.4]

27 thoughts on “Tomczak: Polska i Ukraina – konflikt cywilizacji.”

  1. Bliskość narodowa Polski i Ukrainy nie wynika z żadnej tam „walki z imperium” tylko ze wspólnego doświadczenia tradycji państwowej w XV-XVIII wieku. Tak btw z tego samego zjawiska wynika też zadziwiająca bliskość polityczna i ustrojowa dzisiejszej Polski i Izraela – oba te kraje wyrosły z tradycji politycznej II RP i do niej w sposób jawny lub niejawny się odwołują.

    W ten sam sposób bliscy sobie są Czesi i Słowacy, albo Słoweńcy i Chorwaci, Węgrzy i Austriacy, etc…

    A różne, odmienne cywilizacje istniały w czasach preindustrialnych, maltuzjańskich. Rewolucja przemysłowa likwiduje jednak wszystkie te różnice i tworzy jedną globalną cywilizację postindustrialną, do której należy i dzisiejsza Polska i dzisiejsza Ukraina

    1. He he, do tej samej cywilizacji postindustrialnej należy też Rosja i Iran. A nie czekaj- to dzicz.
      Izrael nie miał zadnej tradycji politycznej wspólnej z Polską, nie ma też żadnej bliskości ustrojowej (tam nie ma nawet konstytucji sensu stricto), ten pasterski naród „przeleżał pod kamieniem” 2 tyś. lat rozwoju cywilizacji i stosunków międzynarodowych, które to zacofanie widać metodami walki rodem z czasów Hetytów (równanie z ziemią i zabijanie wszystkiego co się rusza).
      Ukraińcy nie mają też żadnej politycznej tradycji wspólnej z Polską, w dziejach RON zapisali jako to tzw. „czerń” (motłoch) sterowany przez watażków (atamanów). Tyle samo mają z Polską wspólnego, co Krzyżacy a potem zsekularyzowane i zwasalizowane Prusy.
      Niezłe baje opowiadasz, ale Tolkien pisał lepsze.

      1. Owszem, Rosja i Iran należą do tej samej cywilizacji postindustrialnej. Natomiast rządzące tam reżimy tego nie zauważyły i prowadzą politykę żywcem wyjętą z czasów preindustrialnych, maltuzjańskich, dlatego doprowadziły swoje kraje do katastrofy ekonomicznej, militarnej i politycznej.

        A Izrael jak najbardziej wywodzi się z tradycji politycznej i ustrojowej II RP, nawet bardziej niż dzisiejsza Polska, która po drodze przeżyła jeszcze komunistyczną okupację.

        „ten pasterski naród”

        Ten pasterski naród, w rankingu Global Innovation Index zajmuje 15 pozycję na świecie (52,2 pkt na 100 możliwych)

        Dla porównania

        Turcja – 45 miejsce 37,5 pkt
        Rosja – 58 miejsce 31,8 pkt
        Iran – 81 miejsce 27,6 pkt

        1. Z tradycji II RP? A której? Tej sprzed zamachu majowego czy po zamachu? Obserwując elity Izraela to może trochę z sanacji mają.

          1. No przecież. Izrael został założony przez Polaków, ludzi urodzonych i wychowanych w Polsce, w II RP i głęboko utożsamiających się z tym państwem. Powielali potem te wzorce w Izraelu. Izrael to taka alter-Polska. Jakby wyglądała gdyby nie było II wojny światowej

                1. A dlaczego wstąpili do armii Andersa? Historia się kłania. Bo można było uratować życie. A potem udało się dostać do upragnionej Palestyny, zgodnie z założeniami syjonistów. Ot, cała prawda o Żydach.

                  1. Kiedy wstępowali do armii Andersa, nie wiedzieli że finalnie znajdą się w Palestynie i w ogóle, że opuszczą ZSRR. Mieli walczyć z III Rzeszą na froncie wschodnim.

                    1. Wyjście z łagrów nimi kierowało. To też zrozumiałe. Nie wiemy też czy już wcześniej nie przygotowywano wyjścia Andersa z ZSRR, a wróble o tym ćwierkają, że tak. No i ten spory procent tej narodowości w armii Andersa. Potem ci ludzie ostali się w Palestynie.

                    2. Wyjście z łagrów nimi kierowało. To też zrozumiałe. Nie wiemy też czy już wcześniej nie przygotowywano wyjścia Andersa z ZSRR, a wróble o tym ćwierkają, że tak. No i ten spory procent tej narodowości w armii Andersa. Potem ci ludzie ostali się w Palestynie.

            1. Nie, nie utożsamiali się z Polską, co widać doskonale po prześledzeniu programów wyborczych żydowskich partii politycznych w II RP. Dobrze opisywał to ks. Kruszyński w „Dążenia Żydów w dobie obecnej”.

      2. A i jeszcze Ukraina. W stuleciach XV-XVIII stanowiła jedno państwo razem z Polską, którym ukraińskie elity współrządziły. Dwóch polskich królów właśnie z Ukrainy się wywodziło.

        1. ,,Dwóch polskich królów właśnie z Ukrainy się wywodziło.” Historia się kłania. To, że ktoś miał swoje posiadłości na pd-wsch terenach I Rzplitej nie znaczy, że był Ukraińcem (w dzisiejszym znaczeniu). W XV-XVIII stuleciach nie było Ukrainy i Ukraińców. W sensie państwowym i narodowym oczywiście.

          1. Jeżeli ktoś miał (większość) posiadłości na Ukrainie, i tam właśnie mieszkał na stałe, lub stamtąd się wywodził to z definicji był Ukraińcem. Oczywiście wtedy ta nazwa w obecnym sensie nie funkcjonowała. Ludzi, których dzisiaj by byli nazwani Ukraińcami, wtedy nazywano Rusinami.

            1. Właśnie. To byli Rusini. A inne rody magnackie miały posiadłości i na Litwie, i w Koronie, i na Ukrainie (w sensie geograficznym). Ci Rusini nie mieli poczucia narodowego, bo to nie te czasy ale nie mieli nawet poczucia państwowego, bo pochodzili z różnych terenów państw sąsiednich. Później im się Moskwa spodobała więc jak można powiedzieć, że współtworzyli RP.

            2. Tu widać brak wiedzy w temacie przynależności narodowej. W momencie rozpoczęcia powstania Chmielnickiego szybko postępował proces polonizacji szlachty ruskiej. Przykładowo słynny Jarema Wiśniowiecki, prawdopodobnie potomek Rurykowiczów, przeszedł na katolicyzm, ale mógł walczyć po prostu o swoje posiadłości z nie o Polskę. Po wojnach z kozakami szlachta ruska przeszła głównie na pozycje polskie. Stąd powstał u Ukraińców pogląd, że Polski pan gnębił ukraińskiego chłopa. Jednak z sensie genetycznym lub jak chce Pilaster (w sensie terytorialnym), Ukraiński pan gnębił swojego ziomka chłopa.

        2. Jedno państwo też mieliśmy z Węgrami, czy innymi Prusami, co jakoś nie uzewnetrzniło się jakimiś „polskimi tradycjami politycznymi”.
          Więc Iran i Rosja to jednak ta sama cywilizacja postindustrialna Pilasterku a jaką polityję prowadzą to osobna sprawa, teraz podobną prowadzi Twój idol USA…zapomniałeś dodać Chiny do osi Zła (i obskuranctwa) ale tu jakoś by trzeba by złapać figurę, że obskurantyzm autorytarny a z drugiej strony skok na drugie (a może pierwsze?) miejsce potęg ekonomicznych.
          Obecny Izrael nie ma nic wspólnego ustrojowo nawet z RON, z tamtych stron to najbliżej byłby Liban, ale żeby to dostrzec to trzeba czytać ciut więcej niż Global Innowation Index.
          Przyrównałem „plemię pasterskie” w kontekscie rozwoju mentalnego, moralnego (a raczej zatrzymania w czasach zabaw z Babilończykami czy innymi tam ludami słusznie wymarłymi), co mnie obchodzą ich innowacje, ich hitlerowscy pogromcy też wykazywali się niebywałą odkrywczością w sposobach ludobójstwa.
          Także Pilasterku jak zwykle pomijajsz niewygodne argumenty i naciągasz pod jakieś tam swoje idee.

  2. Buaha ha, trzymajcie mnie, dwóch królów „z Ukrainy”, toć mieliśmy nawet dwóch Sasów na tronie (wedle konstytucji Księstwa Warszawskiego mieli być dziedzicznymi królami polskimi), jakoś w Saksoni nie widać spuścizny czy innych politycznych związków z Polską…chyba że po Bruhlu („Bruhl, mamy pieniądze”) z potomkiem którego onegdaj „kręciła” moja przyjaciółka, on tam może coś o takich związkach słyszał „z domu”.

    1. Ani z Węgrami, ani z Czechami, ani z Saksonią, Polska nie tworzyła nigdy wspólnego państwa. To były tylko unie personalne, ten sam władca, różne aparaty państwowe. Dlatego nie ma żadnej wspólnej z tymi krajami tradycji państwowej, zatem także narodowej

      Natomiast z Ukrainą Polska tworzyła wspólne państwo przez kilkaset lat. Zatem z definicji był też wspólny jeden naród, wtedy zwany „szlacheckim”

      1. Polska z „unii personalnej” wyszła dopiero w drugiej połowie XVI i nadal w wielu sprawach były osobne aparaty państwowe w Koronie i Wlk. Ks. Litweskim. Trudno też nie zauważyć, że na terenie ówczesnego Cesarstwa Niemieckiego było takich aparatów kilkadziesiąt.
        Rusinami mogli być w owym czasie też i Rosjanie, Białorusini a nwet Litwini (gdyż było to księstwo litewskie) a tamtejsza polska szlachta mówiła prędzej, że jest litwinami a nie jakimiś tajemniczymi rusinami.
        Zawężasz pojęcie narodu tylko do szlachty, ciekawe rzeczy opowiadasz…czyli był tylko naród „szlachecki” (pewnie mówiący po hiszpańsku albo marsjańsku, broń boże po polsku) a nie było żadnych Polaków, Rusinów, Litwinów czy Żydów..to nie ma powodu do kłótni historycznej między Ruskimi a Ukraińcami kto jest Rusinem po Rusi, bo takiego narodu w ogóle nie było.

        1. Tak. Narodem była tylko szlachta i duchowieństwo. Pozostałe grupy społeczne nie były narodem, bo nie identyfikowały sie z państwem. Mieszczanie byli kosmopolityczni, a chłopi egoistyczni i mieli wszystko gdzieś.

          1. W Polsce tzw. „Piastowskiej” też nie było narodu poza szlachtą? Ciekawe rzeczy opowiadasz…mieszczaństwo nie było kosmopolityczne, tylko od schyłku Średniowiecza niemieckie i żydowskie, (hmm do czasu zakazu zarabiania „łokciem i kwartą” to i średnia szlachta była „mieszczaństwem”, ciekawe czy wiedzieli, że są kosmopolitami i „nie identyfikują się z państwem”),chłopi zaś byli poza nawiasem państwa (byli poddanymi poszczególnych folwarków) bez swojej winy i to oni przechowali „polskość” a nie jakieś szlacheckie „czubie łby” co nawet „swoje” państwo przechlały (potem przechlały nawet jeszcze swoje osobiste majątki).
            Pilaster, Żydzi tak się z Polską identyfikowali, że aż czmychnęli by zakładać swoje państwo, nie mówiac że polski wywiad ich do tego szkolił. Założyli państwo, które nic z Polską nie miało wspólnego i nadal nie ma, a swoje związki z Polską całkowicie zaraz zatarli zmieniając nazwiska jak np. Netanjahu.
            Weź przestań kręcić, bo Ci nie idze, podlicz jakieś PKB Burundi czy co tam za inne „Chińskie łamigłówki” lubisz.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *