Motas: Dmowski i Piłsudski w Teatrze Telewizji

Premiera pierwszych odcinków „Króla” – ekranizacji powieści Szczepana Twardocha w reżyserii Jana Matuszyńskiego – to nie jedyna nowość tegorocznej jesieni. 9 listopada br. w Teatrze Telewizji w TVP wyemitowana została sztuka zatytułowana „Ni z tego, ni z owego” w reżyserii Macieja Wojtyszki. Jej fabułę stanowi historia znajomości Marii Juszkiewiczowej (w tej roli Monika Buchowiec) z Romanem Dmowskim (Dariusz Kowalski) i Józefem Piłsudskim (Mariusz Ostrowski), a relacje pomiędzy postaciami przedstawione zostały na tle ważnych wydarzeń historycznych, m.in. rewolucji 1905 roku oraz I wojny światowej. Ukazanie wzajemnych […]

Modzelewski: Agenturalny charakter działalności socjalistów z PPS-FR, czyli coś o naszej „niepodległościowej” przeszłości

Nasze podręczniki historii, które obowiązują nie tylko „szkolną dziatwę”, lecz również zalecane na uczelniach wyższych, z namaszczeniem opisują wydarzenia z początku zeszłego wieku dotyczące działalności tzw. partii niepodległościowych. Na pierwszym miejscu oczywiście pojawia się PPS-FR, czyli Polska Partia Socjalistyczna – Frakcja Rewolucyjna, bo wpisuje się dobrze w obowiązującą niepodzielnie „legendę Józefa Piłsudskiego”. Czytając relacje historyków na temat owej partii mamy utwierdzić się w przekonaniu, że działy się wówczas bez przerwy „wydarzenia przełomowe na drodze do niepodległości”, a skrytobójcze zabójstwa funkcjonariuszy publicznych ówczesnego państwa rosyjskiego oraz […]

Modzelewski: Najważniejszy dowódca w wojnie z bolszewikami w sierpniu 1920 r.

Dopiero niedawno potwierdzono w piśmiennictwie polskim, że nominacja w lipcu 1920 r. generała Tadeusza Rozwadowskiego na stanowisku Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego była – używając współczesnego języka – wynikiem presji władz francuskich. Ów generał przebywał wcześniej w Paryżu i spotkał się m.in. z jedną z najważniejszych figur tego państwa – marszałkiem Ferdynandem Fochem, który nieformalnie „namaścił” Rozwadowskiego do tej roli. Decyzję podjął oczywiście rząd francuski dając kredyt zaufania osobie wywodzącej się z armii austriackiej, mającej – co jest godne podkreślenia – inne ważne cechy: był zawodowym […]

Modzelewski: Najwięksi przegrani roku 1920

Nie, tym przegranym nie było państwo bolszewickie. Prawda: przegrało kampanię z Polską trwającą raptem niecałe dwa miesiące (od połowy sierpnia do końca września 1920 roku, którą jednak poprzedzały prawie trzy miesiące sukcesów zapoczątkowanych odzyskaniem Kijowa i rajdem aż pod Warszawę: o taką zdolność ofensywną obolałej, źle zaopatrzonej i również fatalnie dowodzonej Armii Czerwonej nikt nie podejrzewał. Dwie przegrane bitwy – Warszawska i Niemeńska były gorzką pigułką po chwilowym sukcesie, ale nie odebrały bolszewikom największego sukcesu, który dały mu zwycięstwa nad Polską z czerwca i lipca […]

Modzelewski: Mit federacji państw środkowo-wschodniej Europy rządzonej przez „małą Polskę”

Równo sto lat temu ostatecznie załamała się koncepcja powołania federacji na części terytoriów, które w XVIII wieku należały do państwa polsko-litewskiego. Historia tej choroby ma już bardzo bogatą literaturę – nie tylko naukową, lecz przede wszystkim polityczną i propagandową – więc nie będę jej streszczać: zainteresowani mogą przeczytać na ten temat dużo. W skrócie tylko przypomnę, że bezspornym rysem (zasadniczym) tej koncepcji było utworzenie związku dwóch, trzech a nawet czterech państw: wariant mały – Polska i Litwa, wariant szerszy – Polska, Litwa i Białoruś, wariant […]

Rękas: Piłsudski i Stalin – ci, których nie było pod Warszawą

To się niepotrzebnie zlewa w polskiej świadomości, podczas gdy w istocie bitwa warszawska (czyli obrona, a następnie kontrofensywa polska na przedpolach stolicy) i cała operacja warszawski-puławska – to nie są synonimy. Pierwsza była częścią drugiej. Dla bitwy warszawskiej decydujący był opór i zdecydowane dowodzenie gen. Władysława Sikorskiego, a przede wszystkim zmysł strategiczny objawiony niespodziewanie przez gen. Józefa Hallera we współpracy z gen. Władysławem Zagórskim, którzy wyczuli najlepszy moment dla przejścia 5 Armii do działań ofensywnych. Zgodnie ze stanem wiedzy wojskowej na rok 1920 – Warszawę […]

Engelgard: Gen. Rozwadowski i Bitwa Warszawska

Wilanów był ostatnim punktem oporu wojsk rządowych walczących od 12 maja 1926 r. przeciwko oddziałom Józefa Piłsudskiego. Trzydniowe krwawe walki kosztowały życie 379 osób, w tym 164 cywilów. Legalny rząd Rzeczypospolitej z Wincentym Witosem na czele, prezydent Stanisław Wojciechowski oraz grupa wojskowych, podjęła 14 maja wieczorem decyzję o zaprzestaniu walki Była to de facto kapitulacja przed Piłsudskim, ale decyzję tę dyktowała realna obawa przed rozlaniem się walki na teren całego kraju, co mogło zakończyć się niszczącą wojną domową. Wśród zgromadzonych w Wilanowie panował nastrój przygnębienia […]

Sanicki: Czy gloryfikacja Józefa Piłsudskiego jest słuszna?

Niejednokrotnie zadajemy sobie pytanie odnośnie prawdziwości informacji dotyczących postaci historycznych. Zastanawiamy się czy dane, które do nas docierają stanowią całą prawdę o danej osobie czy to tylko strzępy i zlepek informacji pochodzących z różnych źródeł. Na bazie otrzymanych wiadomości możemy nabrać wątpliwości, co do właściwej oceny rzeczywistości i wstrzymać się od sądu. Nie ulega wątpliwości, że jednym z dobrodziejstw dzisiejszych czasów jest szerszy dostęp do informacji. Możemy posiłkować się różnymi źródłami i na podstawie zebranego materiału dokonać oceny. Postać Józefa Piłsudskiego wydaje się pasować do […]

Rozmowy małżeńskie Wielomskich: Dmowski vs Piłsudski?

Adam Wielomski: W związku ze zbliżającą się setną rocznicą odparcia bolszewików spod Warszawy dają się słyszeć głosy, że przy tej okazji należy zakopać stare spory Dmowski vs Piłsudski i endecja vs piłsudczyzna i zjednoczyć dwie tradycje na wspólnej bazie patriotyzmu. Pomijam tutaj istotny fakt, że wezwania te często formułowane są przez osoby ze środowiska endeckiego, aspirujące do członkostwa i tzw. miejsc biorących do Sejmu z list PiS, co należy uznać za zwykłe podlizywanie się kaczystom. Uważam, że mimo upływu stu lat w dwóch miejscach pozycje endeckie […]